Aleksandar Zograf i strip kao kolektivno sećanje
Aleksandar Zograf, pseudonim Saše Rakezića (1963, Pančevo), jedna je od ključnih figura savremenog stripa jugoistočne Evrope, poznat po sposobnosti da povezuje autobiografske elemente, istorijsko pamćenje i imaginaciju. Aktivan od sredine osamdesetih godina, počinje da objavljuje 1986. u srpskim časopisima, a već početkom devedesetih afirmiše se na međunarodnoj sceni.
Njegov rad se od samog početka ističe snažnim prisustvom u inostranstvu, kroz saradnje sa važnim časopisima nezavisnog stripa i vizuelne kulture kao što su Weirdo, The Comics Journal, Zero Zero, Rare Bit Fiends i mnogi drugi, širom Sjedinjenih Država, Evrope i sveta. Ova međunarodna prisutnost doprinela je da se Zograf prepozna kao originalan glas globalnog underground stripa.
Jedan od najznačajnijih aspekata njegove poetike jeste spoj ličnog iskustva i oniričke dimenzije. Njegova dela često istražuju snove, vizije i izmenjena stanja svesti, kao u seriji Psychonaut, uz stalnu refleksiju o istoriji i identitetu. Paralelno, radovi kao što su Life Under Sanctions i Flock of Dreamers pokazuju težnju ka prikazu stvarnosti kroz intimnu i subjektivnu perspektivu.
Najvažniji trenutak njegove karijere vezan je za NATO bombardovanje Srbije 1999. godine. U tom periodu Zograf realizuje niz reportaža u formi imejlova, koje su prvo objavljivane online, a zatim sabrane u knjigama kao što su Bulletins from Serbia, Lettere dalla Serbia i E-Mails de Pancevo. Ovi radovi predstavljaju direktno i duboko ljudsko svedočanstvo svakodnevnog života pod opsadom i jedan su od najznačajnijih primera stripa kao sredstva dokumentovanja i istorijskog pamćenja.
Iz tog iskustva proisteklo je i jedno od njegovih najpoznatijih dela, Regards from Serbia, prvobitno objavljeno online između 1999. i 2001. godine, a zatim i u knjiškom obliku. U njemu Zograf razvija dnevničku naraciju koja spaja svakodnevno posmatranje, političku refleksiju i ličnu dimenziju, potvrđujući svoju sposobnost da rat prikaže iz humane i nenametljive perspektive.
Tokom karijere, Zograf je objavio veliki broj dela u različitim zemljama, uključujući Italiju, Francusku, Sjedinjene Države, Srbiju i Japan. Među najvažnijim naslovima, pored već pomenutih, izdvajaju se Dream Watcher, Bons Baisers de Serbie, Vestiges du monde, Les lettres d’Hilda Dajč i Il quaderno di Radoslav e altre storie della II guerra mondiale, koji potvrđuju kontinuitet njegovog istraživanja između istorijskog pamćenja i vizuelnog pripovedanja.
Pored izdavačke delatnosti, Zograf je ostvario i intenzivnu međunarodnu kulturnu aktivnost, učestvujući na festivalima, konferencijama i izložbama širom Evrope, Sjedinjenih Država i Azije, uključujući Festival u Angulemu i Lucca Comics. Njegova dela izlagana su u značajnim institucijama, poput Cartoon Art Museuma u San Francisku, čime je doprineo afirmaciji stripa kao savremene umetničke forme.
Važnu ulogu ima i na lokalnom nivou: Zograf je bio umetnički direktor festivala stripa GRRR! u Pančevu i pokretač brojnih kulturnih inicijativa, uključujući radionice, susrete i programe posvećene stripu i vizuelnim umetnostima. Ova aktivnost svedoči o njegovoj ulozi ne samo kao autora, već i kao aktivnog promotera strip kulture.
U celini, delo Aleksandra Zografa predstavlja izuzetan primer stripa kao arhiva kolektivnog pamćenja, sposobnog da individualna iskustva pretvori u univerzalne narative. Kroz vizuelni jezik koji je istovremeno jednostavan i snažno evocirajući, Zograf pruža jedinstven pogled na savremenu istoriju Balkana, potvrđujući potencijal stripa kao sredstva svedočenja, refleksije i kulturnog otpora.
